Alimlər insanın bioloji yaşını ölçən yeni saat yaratdı
saida
Beynəlxalq alimlər qrupu qocalma prosesini araşdırmaq üçün yeni alət təqdim edib. Bu sistem genlərin aktivliyini analiz edərək orqanizmin bioloji yaşını və ölüm riskini qiymətləndirə bilir.
Bu barədə Science Alert məlumat yayıb.
Tədqiqat müəllifləri hesab edirlər ki, yeni metod xəstəliklərin, dərmanların və həyat tərzinin qocalmaya necə təsir etdiyini öyrənmək üçün faydalı ola bilər.
İndiyədək bioloji yaşı qiymətləndirmək üçün ən çox istifadə edilən üsullardan biri epigenetik saatlar idi. Bu metodlar illər ərzində və müxtəlif stress faktorlarının təsiri ilə DNT-də toplanan dəyişiklikləri izləyir. Lakin bu yanaşmanın müəyyən məhdudiyyətləri olduğundan alimlər yeni üsullar üzərində işləməyə davam edirlər.
Yeni sistem isə fərqli prinsip əsasında çalışır. O, RNT analizi vasitəsilə genlərin aktivliyini qiymətləndirir. RNT genetik informasiyanın həyata keçirilməsində və zülalların yaranmasında iştirak edən molekuldur. Yaş artdıqca aktiv və qeyri-aktiv genlərin nisbəti dəyişdiyi üçün bu məlumatlar qocalmanın göstəricisi kimi istifadə oluna bilər.
Modelin hazırlanması üçün tədqiqatçılar insan, makaka, siçovul və siçanlardan götürülmüş 11 mindən çox toxuma nümunəsini analiz ediblər. Bu məlumatlar müxtəlif məməlilərdə qocalmanın ümumi qanunauyğunluqlarını izləməyə və ayrı-ayrı orqanlarda baş verən dəyişiklikləri müqayisə etməyə imkan verib.
Araşdırma zamanı alimlər müəyyən ediblər ki, toxumaların bərpası və hüceyrələrin normal bölünməsi ilə bağlı genlərin aktivliyi daha yavaş bioloji qocalma ilə əlaqəlidir. Əksinə, iltihab prosesləri və hüceyrə ölümü ilə bağlı genlərin yüksək aktivliyi daha sürətli qocalan orqanizmlər üçün xarakterik olub.
Model hazırlandıqdan sonra digər məlumat dəstləri üzərində də sınaqdan keçirilib. Nəticələr göstərib ki, bu alət sürətlənmiş və ləngimiş qocalma hallarını ayırd edə, həmçinin ölüm riski ilə bağlı göstəriciləri qiymətləndirə bilir.
İnsan qan nümunələrinin analizi zamanı sistem bəzi mövcud epigenetik metodlardan daha dəqiq şəkildə ömür uzunluğunu proqnozlaşdıra bilib.
Tədqiqatçılar həmçinin müəyyən ediblər ki, yeni “saat” xroniki xəstəliklərin orqanizmə təsirini də qeydə alır. Bu siqnallar həm xəstəliklərin heyvan modellərində, həm də pasiyentlərin toxumalarında müşahidə olunub.
Alimlərin diqqət çəkdiyi digər məqam isə qocalma əlamətlərinin tədqiqatda iştirak edən dörd növdə oxşar olmasıdır. Bundan başqa, oxşar qanunauyğunluqlar müxtəlif hüceyrə tiplərində, xüsusilə əzələ və qan hüceyrələrində də qeydə alınıb.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu yeni yanaşma qocalmanı ləngitməyə yönəlmiş dərmanların və ya həyat tərzi dəyişikliklərinin effektivliyini daha sürətli qiymətləndirməyə kömək edə bilər. Bununla yanaşı, alimlər metodun hələ əlavə araşdırmalara ehtiyacı olduğunu vurğulayırlar.
Qeyd edək ki, daha əvvəl alimlər hüceyrələrin fəaliyyətini ilkin vəziyyətə qaytarmaq və zədələnmiş DNT-ni bərpa etmək üsulu üzərində də araşdırmalar aparmışdılar. Uzunömürlülüyün sirrinin isə mürəkkəb tibbi texnologiyalarla yanaşı, birbaşa qidalanma ilə də bağlı olduğu bildirilir.
