Arıqlama dərmanları insanın davranışlarını dəyişə bilər - FOTO
saida
Ozempic, Wegovy və Mounjaro artıq yalnız çəki azaltmaq və qan şəkərini tənzimləmək üçün istifadə olunan dərmanlar kimi müzakirə edilmir. Son illərdə alimlər bu preparatların beyinə, xüsusilə də iştah, istək, həzz və impuls nəzarəti ilə bağlı mexanizmlərə təsirini daha yaxından araşdırırlar.
Bu dərmanlar GLP-1 reseptor agonistləri adlanan qrupa daxildir. Onlar ilk növbədə toxluq hissini artırır, iştahı azaldır və qida qəbulunu tənzimləməyə kömək edir. Lakin GLP-1 reseptorları təkcə mədə-bağırsaq sistemində deyil, beynin mükafat sistemi ilə bağlı bölgələrində də mövcuddur. Buna görə də bəzi istifadəçilər yalnız yeməyə marağın yox, ümumilikdə bəzi istəklərin də azaldığını bildirirlər.
Məsələn, bəzi insanlarda şirniyyata, yağlı qidalara, spirtli içkiyə və ya impulsiv alış-verişə marağın zəiflədiyi müşahidə olunur. Bu səbəbdən alimlər GLP-1 dərmanlarının gələcəkdə asılılıq davranışları, həddindən artıq yemək və impuls nəzarəti ilə bağlı problemlərdə rol oynaya biləcəyini araşdırırlar. Amma bu sahədə nəticələr hələ tam yekun deyil və dərmanların “şəxsiyyəti dəyişdirdiyini” demək üçün ciddi sübut yoxdur.
Əslində burada söhbət xarakterin dəyişməsindən çox, beynin “mükafat” siqnallarının fərqli işləməsindən gedir. İnsan əvvəl onu çox cəlb edən qidadan, vərdişdən və ya davranışdan əvvəlki qədər həzz almaya bilər. Bu da bəzilərində “mən dəyişmişəm” hissi yarada bilər.
Bununla yanaşı, bu preparatların psixoloji təsiri hər kəsdə eyni olmur. Bəzi araşdırmalarda GLP-1 dərmanlarının psixi sağlamlıq baxımından ümumilikdə təhlükəsiz göründüyü, hətta bəzi insanlarda rifah hissi ilə əlaqəli ola biləcəyi bildirilir. Amma digər tərəfdən, əhval dəyişiklikləri, motivasiya azalması və narahatlıq kimi şikayətlər barədə də fərdi məlumatlar var. ABŞ Qida və Dərman Administrasiyası 2026-cı ildə GLP-1 dərmanları ilə intihar düşüncələri arasında artmış risk müəyyən etmədiyini açıqlayıb, lakin bu tip dərmanlarda həkim nəzarətinin vacibliyi qalır.
Əsas məsələ budur: Ozempic və oxşar dərmanlar insanın şəxsiyyətini birbaşa dəyişdirən vasitə kimi təqdim edilməməlidir. Amma onlar iştah, həzz, istək və impulslarla bağlı beyin mexanizmlərinə təsir edə bilər. Bu da bəzi insanların yeməyə, vərdişlərinə və gündəlik seçimlərinə münasibətində dəyişiklik yaratması kimi görünə bilər.
Bu preparatlar yalnız həkim göstərişi ilə istifadə olunmalıdır. Xüsusilə əhvalda kəskin dəyişiklik, depressiv hisslər, narahatlıq, motivasiya itkisi və ya qeyri-adi davranış dəyişiklikləri yaranarsa, dərmanı özbaşına dayandırmadan həkimlə danışmaq lazımdır.
