İnsultun əlamətləri - Kimlər risk altındadır?

İnsult beyində qan dövranının qəfil pozulmasıdır və bu, sinir hüceyrələrinin zədələnməsi və ya ölümü ilə nəticələnə bilər. Bu vəziyyət çox təhlükəlidir, amma ətrafında dolaşan miflərin çoxu şişirdilmişdir. Ən vacibi — vaxtında reaksiya vermək və riskləri düzgün anlamaqdır.

Sadə izah
İnsultun iki əsas növü var. İskemik insult zamanı beyni qidalandıran damar tutulur və qan axını dayanır. Hemorragik insult isə damar partladıqda baş verir və beyində qanaxma yaranır. İkinci variant daha sürətli və ağır keçir, bəzən insan saniyələr içində huşunu itirir.

Burada kritik məqam “terapevtik pəncərə”dir — təxminən ilk 6 saat. Bu müddətdə tibbi müdaxilə edilərsə, sağalma şansı ciddi şəkildə artır.

Əlamətlər — gecikmək olmaz
İnsultun əlamətləri qəfil ortaya çıxır:

• üzün, qolun və ya ayağın bir tərəfində zəiflik və ya keyimə
• nitqin pozulması və ya başa düşmədə çətinlik
• görmə problemləri
• başgicəllənmə, tarazlığın itməsi
• səbəbsiz güclü baş ağrısı

Bu əlamətlərdən biri varsa, gözləmək yox — dərhal təcili yardım çağırmaq lazımdır.

Nə etmək lazımdır

• insanı yan üstə uzandır, başı bir az yuxarıda olsun
• təmiz hava təmin et
• yemək, su və dərman vermə
• onu qaldırmağa və ya silkələməyə çalışma

Ən çox risk altında olanlar
İnsult təsadüfi olmur. Risk faktorları çox aydındır:

• yüksək təzyiq
• ürək-damar xəstəlikləri
• şəkərli diabet
• siqaret və alkoqol
• artıq çəki
• 55 yaşdan yuxarı olmaq
• irsi meyl

Xüsusilə diabet riski təxminən iki dəfə artırır. Siqaret damarları daraldır, alkoqol isə onları zəif və kövrək edir.

İnsultdan sonra həyat bitmir
Ən böyük mif — insult mütləq iflic deməkdir. Bu doğru deyil. Vaxtında müdaxilə və düzgün reabilitasiya ilə insanlar normal həyata qayıda bilir.

Bərpa üçün əsas prinsiplər:

• balanslı qidalanma (tərəvəz, meyvə, tam taxıllar, zülal)
• duz, şəkər və yağın azaldılması
• siqaretdən tam imtina
• alkoqolu minimuma endirmək
• həkim təyin etdiyi dərmanları davamlı qəbul etmək
• gündəlik rejim (ən azı 7–8 saat yuxu)
• yüngül fiziki aktivlik (gəzinti, üzgüçülük, yoga)

Reallıq
İnsult qəfil gəlir, amma çox vaxt onun səbəbləri illərlə yığılır. Ən böyük səhv — simptomları görməzlikdən gəlməkdir.

İnsult hökm deyil. Amma səhlənkarlıq edilsə, nəticəsi ağır olur. Erkən reaksiya və düzgün həyat tərzi isə fərqi yaradan əsas amildir.

DenMedia.az