Şəkər sadəcə enerji deyil: Alimlər beyin fəaliyyətinin sirrini açdı

Beyində qlükoza səviyyəsi sinir liflərini qoruyan və siqnalların sürətli ötürülməsi üçün vacib olan mielinin formalaşmasına təsir edir. Bu nəticəyə Nyu-York Şəhər Universitetinin Qabaqcıl Elmi Tədqiqatlar Mərkəzinin alimləri gəlib. Tədqiqat Nature Neuroscience jurnalında dərc olunub.

Mielin xüsusi hüceyrələr — oliqodendrositlər tərəfindən formalaşdırılır. Bu hüceyrələr prekursor hüceyrələrdən inkişaf edir. Proses hələ doğuşdan əvvəl başlayır və yetkin yaşda da davam edir, hərəkət və nitq kimi əsas bacarıqların inkişafını təmin edir.

Alimlər müəyyən ediblər ki, beynin müxtəlif sahələrində qlükoza konsentrasiyası yalnız enerji mənbəyi deyil, həm də hüceyrələrin davranışını müəyyən edən siqnal rolunu oynayır. Qlükoza səviyyəsi yüksək olan bölgələrdə prekursor hüceyrələr aktiv şəkildə bölünərək ehtiyatı artırır. Şəkər səviyyəsi azaldıqda isə həmin hüceyrələr yetişməyə başlayır və mielin yaradan oliqodendrositlərə çevrilir.

Bu mexanizmdə əsas rolu ATP-sitrat liaza fermenti oynayır. Bu ferment hüceyrələrə qlükozanın parçalanma məhsullarından istifadə edərək bölünməyə cavabdeh genləri aktivləşdirməyə kömək edir. Alimlər bu fermenti siçanlarda deaktiv etdikdə hüceyrələrin çoxalması zəifləyib və bu, mielin səviyyəsinin müvəqqəti azalmasına səbəb olub.

Bununla yanaşı, yetkin hüceyrələrin daha çevik olduğu müəyyən edilib. Onlar mielin istehsalı üçün alternativ enerji mənbələrindən — məsələn, keton cisimlərindən istifadə edə bilir. Təcrübədə ketogen pəhriz heyvanlarda mielin çatışmazlığını qismən kompensasiya edib.

Tədqiqat müəllifləri qeyd edir ki, əldə olunan nəticələr xüsusilə insanlarda hamiləliyin son mərhələlərinə uyğun gələn erkən beyin inkişafının başa düşülməsi üçün vacibdir. Bu məlumatlar gələcəkdə dağınıq skleroz kimi nevroloji xəstəliklərdə mielinin qorunması və bərpası üsullarının hazırlanmasına kömək edə bilər.

DenMedia.az