"Qanınızı" yox, enerjinizi sorurlar – Ətrafınızdakı gizli “vampirlər”
Bəzən elə insanlarla qarşılaşırıq ki, onlarla cəmi yarım saatlıq söhbətdən sonra özümüzü sanki bütün günü ağır işlə məşğul olmuş kimi hiss edirik. Nə fiziki güc sərf etmişik, nə də xüsusi bir iş görmüşük. Amma əhvalımız pozulub, enerjimiz tükənib, hətta özümüzə inamımız azalıb.
Xalq arasında belə insanlara “enerji vampiri” deyirlər. Lakin bu ifadənin mistika ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Psixologiyada “enerji vampiri” ayrıca elmi diaqnoz sayılmır. Bu, davranışları ilə ətrafındakı insanları emosional cəhətdən yoran şəxsləri təsvir etmək üçün işlədilən obrazlı ifadədir.
Bəs belə insanları necə tanımaq olar?
Ən diqqətçəkən əlamətlərdən biri söhbətin daim bir nəfərin problemləri ətrafında fırlanmasıdır. Belə insan saatlarla öz çətinliklərindən, uğursuzluqlarından və başqalarının ona qarşı ədalətsizliyindən danışa bilər. Lakin siz öz probleminizi bölüşmək istəyəndə ya mövzunu dəyişər, ya da söhbəti yenidən özünə yönəldər.
Digər əlamət daimi tənqid və günahkarlıq hissi yaratmaqdır. Bəzən adi bir fikir ayrılığı belə qarşı tərəfin sizi ittiham etməsi ilə nəticələnir. “Sən məni heç vaxt başa düşmürsən”, “Mənim üçün heç nə etmirsən” kimi ifadələr təkrarlandıqca insan özünü daim borclu hiss etməyə başlayır.
Belə münasibətlərdə emosional manipulyasiya da müşahidə oluna bilər. Məsələn, bir şəxs istədiyinə nail olmaq üçün küsür, susur, qarşı tərəfin həssas nöqtələrindən istifadə edir və ya onun hisslərini əhəmiyyətsiz göstərir. Nəticədə insan münasibətdə öz ehtiyaclarını arxa plana keçirərək bütün diqqətini qarşı tərəfin narazılığını aradan qaldırmağa yönəldir.
Ən təhlükəli məqamlardan biri isə insanın öz hisslərinə şübhə etməyə başlamasıdır. Qarşı tərəf dəfələrlə “Sən hər şeyi şişirdirsən”, “Belə şey olmayıb”, “Problem sənin özündədir” dedikdə insan yaşadıqlarını və verdiyi reaksiyaları sorğulaya bilər. Bu cür davranış sistemli xarakter aldıqda psixoloji manipulyasiyanın əlaməti ola bilər.
Ancaq burada mühüm bir fərqi unutmaq olmaz: Hər şikayət edən, çətin dövr keçirən və ya emosional dəstəyə ehtiyac duyan insan “enerji vampiri” deyil. Sağlam münasibətlərdə də bəzən bir tərəf digərindən daha çox dəstək alır. Əsas məsələ bunun davamlı xarakter alması, qarşılıqlılığın itməsi və şəxsi sərhədlərə hörmət edilməməsidir.
Bəs özümüzü necə qoruya bilərik?
Psixoloqların tövsiyə etdiyi əsas yanaşmalardan biri şəxsi sərhədlərin müəyyən edilməsidir. Başqasını dinləmək, ona kömək etmək və yanında olmaq dəyərlidir. Lakin bu, insanın öz emosional ehtiyaclarından imtina etməsi demək deyil.
Məsələn, saatlarla davam edən yorucu söhbəti nəzakətlə bitirmək, hər zəngə dərhal cavab verməmək və ya sizi narahat edən davranışa açıq şəkildə etiraz etmək sağlam sərhəd nümunələridir.
“Yox” demək eqoizm deyil. İnsan başqalarının bütün problemlərini həll etməyə borclu olmadığı kimi, öz psixoloji rahatlığını qorumaq hüququna da malikdir.
Digər mühüm addım münasibətin sizə necə təsir etdiyini müşahidə etməkdir. Müəyyən bir insanla görüşdən sonra mütəmadi olaraq özünüzü günahkar, dəyərsiz, gərgin və ya emosional baxımdan tükənmiş hiss edirsinizsə, bu münasibətin xarakteri üzərində düşünməyə dəyər.
Bəzən məsafə saxlamaq, ünsiyyətin müddətini azaltmaq və ya münasibətin qaydalarını yenidən müəyyənləşdirmək kifayət edir. Davamlı təhqir, hədə-qorxu, nəzarət və psixoloji zorakılıq hallarında isə peşəkar dəstəyə müraciət etmək xüsusilə vacibdir.
Unutmayın, insanı tükəndirən hər münasibətin arxasında pis niyyət dayanmaya bilər. Bəzən insanlar öz davranışlarının başqalarına necə təsir etdiyini dərk etmirlər. Lakin niyyətin necə olmasından asılı olmayaraq, münasibətin sizə vurduğu emosional zərər diqqətdən kənarda qalmamalıdır.
Əslində, həyatımızdakı insanları qiymətləndirərkən yalnız onların bizə nə dediyinə deyil, onlarla ünsiyyətdən sonra özümüzü necə hiss etdiyimizə də diqqət yetirməliyik.
Çünki bəzən insanı ən çox yoran uzun iş günü deyil, bitmək bilməyən bir söhbətdir.
Və ən əsası, hər kəsi başa düşməyə çalışarkən özünüzü unutmayın.